Van Drakar naar Dragonbane - de opkomst van Free League

Op 30 augustus 2022 opent een studio uit Stockholm een Kickstarter voor een spel van veertig jaar oud, in een taal die de meeste backers nooit hebben kunnen lezen. Binnen vier minuten is het doel gehaald. Het spel heet Drakar och Demoner, en om te begrijpen waarom duizenden mensen wereldwijd zitten te wachten op een Zweedse doos vol draken, moet je terug naar 1982.

Een doos uit Californië

Zweden had begin jaren tachtig geen rollenspeltraditie. Wat het wel had: een uitgeverij die Äventyrsspel heette, letterlijk "avonturenspellen", en een goed idee. In plaats van zelf een systeem te bouwen kocht Äventyrsspel een licentie op Basic Role-Playing van het Amerikaanse Chaosium, het motortje achter RuneQuest, samen met het fantasyboekje Magic World. Vertaald, verpakt en voorzien van een draak op de doos werd dat in 1982 Drakar och Demoner.

De eerste doos sloeg nauwelijks aan. De herziene editie van 1984 wel, en hoe. Drakar och Demoner werd het spel waarmee een hele Zweedse generatie leerde rollenspelen, op scholen, in jeugdhuizen, aan keukentafels. De overlevering wil dat het op zijn hoogtepunt het op een na best verkochte rollenspel ter wereld was, in een taal die buiten Scandinavië vrijwel niemand sprak. Of dat cijfer klopt valt niet meer na te gaan, maar de kern wel: nergens werd per hoofd van de bevolking zo veel gerold als in Zweden.

Het is een mooie ironie die in dit verhaal blijft terugkeren: het spel dat Zweden een eigen rollenspelcultuur gaf, was begonnen als Amerikaans systeem in Zweedse vertaling.

Uit de as van een uitgeverij

Golven breken. Äventyrsspel groeide uit tot Target Games en ging tegen het einde van de jaren negentig ten onder. De generatie die met Drakar och Demoner was opgegroeid, bleef achter met dozen vol herinneringen en een hobby zonder infrastructuur.

In 2011 hield ook uitgeverij Järnringen ermee op. Een groep vrienden nam de ontwikkeling van het spel Svavelvinter over en noemde zichzelf Fria Ligan, de vrije liga. Wat begon als een doorstart van andermans project werd een eigen studio. In 2014 verscheen hun eerste Engelstalige spel: Mutant: Year Zero, een post-apocalyptisch rollenspel op een eigen, nieuw systeem. Die Year Zero Engine, snel, dodelijk en gebouwd rond schaarste en spanning, werd het fundament onder vrijwel alles wat volgde, van Forbidden Lands tot Coriolis.

Eerst de kunst, dan het spel

De echte doorbraak kwam niet uit een regelboek maar uit een schilderij. In 2015 crowdfundde Free League het kunstboek van Simon Stålenhag, de schilder van Zweedse polderlandschappen waar roestige robots doorheen banjeren. Twee jaar later verscheen het bijbehorende rollenspel: Tales from the Loop, jaren tachtig, kinderen op fietsen, mysteries die volwassenen niet zien. Het veegde de ENnie Awards van 2017 schoon met vijf gouden prijzen, waaronder Best Game en Product of the Year. Over hoe die machines van Stålenhag aan tafel voelen schreven we eerder in Where childhood meets the table.

De formule, eerst een beeld dat je raakt en dan pas regels, werd een handelsmerk. In 2020 volgde Vaesen, gebouwd rond de folkloretekeningen van Johan Egerkrans: Noordse horror over wezens uit de volksverhalen van je grootmoeder. Het is dezelfde gedachte die deze hele site draagt: een wereld wordt pas echt door een concreet detail en een verlangen. Free League bouwde er een uitgeverij op.

De stroom keert om

Toen kwam Hollywood naar Stockholm. In 2019 kreeg Free League de officiële licentie voor Alien, en het bijbehorende spel won de Gold ENnie voor Best Game. In 2021 volgde Tolkien: de Kickstarter voor de tweede editie van The One Ring was in vier minuten gefund en sloot op zo'n zeventien miljoen Zweedse kronen van ruim zestienduizend backers, destijds een van de grootste rollenspelcampagnes ooit. Blade Runner volgde in 2022. Hoe crowdfunding zulke bedragen mogelijk maakte, lees je in From pledge to print.

Veertig jaar eerder kocht een Zweedse uitgeverij een Amerikaans systeem om Zweden aan het rollenspelen te krijgen. Nu kwamen de grootste namen uit de Engelstalige wereld naar Stockholm om hun werelden in Zweedse handen te leggen. En ondertussen gaf Free League ook de rauwe randen van de hobby een podium: het doom-metal-geweld van Mörk Borg, geworteld in de Old School Renaissance, verscheen in partnerschap met de makers.

Wat er schuurt

Eerlijk is eerlijk: niet iedereen juicht. Wie de catalogus doorbladert ziet dat veel spellen op dezelfde Year Zero Engine draaien, en critici vinden dat de spellen daardoor op elkaar gaan lijken. Anderen wijzen erop dat een studio die leunt op Alien, Blade Runner en Tolkien afhankelijk is van licentiegevers met eigen agenda's, een kwetsbaarheid die de hobby kent sinds de Open Game License. En er is de vraag wat er gebeurt met kleinere Zweedse makers wanneer één uitgeverij zo veel zuurstof opneemt, al biedt diezelfde uitgeverij ook een springplank die er anders niet was.

In 2021 kocht Free League de rechten op Drakar och Demoner zelf. Het spel waarmee de oprichters als kind leerden spelen, kwam thuis. De Engelse editie heet Dragonbane, met tekeningen van Egerkrans en spelontwerp van Free League-oprichter Tomas Härenstam, en werd in 2023 uitgebracht na die Kickstarter die in vier minuten was gefund. Veertig jaar nadat een doos uit Californië Zweden leerde rollenspelen, leert een doos uit Stockholm de wereld hetzelfde. De draak staat er nog steeds op.