Van belofte naar boek - hoe crowdfunding de hobby herbouwde
Februari 2023. Kelsey Dionne, een ontwerpster die tot dan toe vooral avonturen voor andermans spel schreef, drukt op een knop in Las Vegas. Haar eigen spel heet Shadowdark, een duistere dungeon crawler waarin een fakkel precies één echt uur brandt. Ze heeft geen uitgever, geen distributeur, geen voorraad. Alleen een campagnepagina en een teller die op nul staat.
Binnen een paar uur is haar doel gehaald. Als de campagne een maand later sluit, staat de teller op ruim 1,3 miljoen dollar, bijeengebracht door meer dan twaalfduizend mensen. Voor een boek dat nog gedrukt moet worden.
Hoe het vroeger ging
Wie in de vorige eeuw een rollenspel wilde uitgeven, had eerst geld nodig. Een drukker wil een oplage, een oplage kost duizenden euro's, en die euro's moesten er zijn voordat er één exemplaar verkocht was. Daarna begon het pas: een distributeur overtuigen, winkels overtuigen, hopen dat de dozen het magazijn ooit verlieten. Het risico lag volledig bij de maker, en dus bij de vraag of de maker rijk genoeg was om te mogen mislukken.
In 2009 ging een website live die dat model op zijn kop zette: Kickstarter. Het idee was simpel. Vertel wat je wilt maken, noem een bedrag, en als genoeg mensen vooraf betalen, gebeurt het. Het publiek nam het risico over van de drukpers.
De hobby had het snel door. Al in de zomer van 2011 lanceerde ontwerper Gareth-Michael Skarka een campagne voor Far West, een mix van western en wuxia. Hij vroeg vijfduizend dollar en kreeg er ruim negenveertigduizend, van 717 backers. Het was een van de eerste grote rollenspelcampagnes op het platform. Onthoud die naam, we komen erop terug.
Wat er openging
Crowdfunding haalde de poortwachter weg. Je hoefde niemand meer te overtuigen behalve je publiek, en dat publiek bleek honger te hebben naar precies de spellen die distributeurs te riskant vonden: te klein, te vreemd, te donker.
Kickstarter zag dat zelf ook. In februari 2019 organiseerde het platform Zine Quest, een uitnodiging aan makers om kleine, geniete rollenspelzines te lanceren, in de geest van de fanbladen waar de hobby ooit uit voortkwam. Er kwamen 103 projecten, waarvan 93 procent slaagde. Twee derde van de makers had nog nooit iets gecrowdfund. Een hele generatie ontwerpers zette die maand voor het eerst een voet over de drempel.
Ondertussen groeiden de bedragen. Het Zweedse Mörk Borg, meer kunstboek dan regelboek, vond via Kickstarter zijn publiek; uitgever Free League haalde tussen 2015 en 2022 in totaal zo'n tien miljoen dollar op met campagnes voor spellen als The One Ring. Matt Colville brak records met 2,1 miljoen dollar voor Strongholds & Followers. En in augustus 2021 verpulverde Avatar Legends alles: het doel van vijftigduizend dollar stond na zestien minuten, de eindstand na een maand op 9,5 miljoen, van ruim tachtigduizend backers.
Dat Shadowdark anderhalf jaar later kon gebeuren, midden in de nasleep van het OGL-conflict, was geen toeval meer. Het was het nieuwe normaal. Ook Dolmenwood, het sprookjesdonkere levenswerk van Gavin Norman, begon in september 2023 als campagne. Het vorige hoofdstuk eindigde bij makers aan de keukentafel; dit is hoe die keukentafels hun publiek vonden.
De prijs van de belofte
Terug naar Far West. De beloofde leverdatum was eind 2011. De pdf verscheen op 8 september 2023. Bijna twaalf jaar, gevuld met tientallen nieuwe beloftes die telkens weer verdampten. De backers van het eerste uur kregen een pijnlijke les die de hele hobby zich moest aanleren: een pledge is geen bestelling. Het is een weddenschap op iemands vermogen om af te maken waar die aan begint.
De meeste makers maken af. Maar wachten hoort erbij, net als verzendkosten die halverwege stijgen, drukkers die uitlopen en campagnes die groter worden dan de maker aankan. En er is nog iets, dat wij als winkel eerlijk moeten benoemen: crowdfunding loopt om de winkel heen. Exclusieve edities die nooit in de handel komen, spellen die uitverkocht zijn voor ze verschijnen. De route van maker naar tafel is korter geworden, en niet iedereen in de oude keten was daar blij mee.
Wat een backer eigenlijk koopt
En toch. Wie op die knop drukt, koopt geen boek. Die koopt het verlangen dat iets zal bestaan wat er nog niet is. Duizenden mensen die samen zeggen: dit willen we, maak het maar. Dat is misschien wel de zuiverste vorm van wat deze hobby altijd al was, mensen die samen iets verzinnen en er dan in gaan wonen.
Wij weten hoe dat voelt. Netherbook begon zelf met een Kickstarter voor Morrovion's Guide to Gambling, lang voor er een winkel was. En de helft van wat er nu in onze schappen staat, van Mörk Borg tot Dolmenwood tot Shadowdark, bestaat omdat ergens een teller begon te lopen en niet meer stopte.
Ergens zit nu weer iemand achter een keukentafel, vinger boven de knop, teller op nul. Zo begint het, elke keer opnieuw.