Waar sciencefictionhorror en de speeltafel samenkomen - de angst van Alien

Er is een geluid dat iedereen kent die de film heeft gezien. Het piepen van een bewegingssensor, dat langzaam sneller gaat. Je ziet het wezen niet, je hoort alleen dat het dichterbij komt, en dat is erger. Ridley Scotts Alien uit 1979 begreep iets wat weinig horrorfilms snappen: de angst zit niet in het monster, maar in het wachten erop.

Er bestaat een rollenspel dat precies dat wachten op tafel legt. Het heet Alien: The Roleplaying Game, en het bouwt de spanningsmachine van de film na met dobbelstenen.

Een film als machine

Alien was in 1979 geen gewone monsterfilm. Scott en zijn team bouwden een langzame drukopbouw: lange stiltes, een bemanning die gewoon haar werk doet, en dan, zonder waarschuwing, geweld. De ruimte is groot, donker en niet je vriend. Je hoort je eigen ademhaling in het pak. En de gedachte die de hele film draagt is simpel en wreed: hier is niemand veilig, en niemand komt je redden.

Uitgeverij Free League nam die gedachte en bouwde er in 2019 een spel omheen, gebaseerd op de filmreeks. Het bijzondere is niet dat je de wezens uit de films tegenkomt. Het bijzondere is dat het spel de spanning van de film in een mechaniek heeft gegoten. Je speelt geen held met een groot wapen. Je speelt een ruimtevrachtrijder, een kolonist, een marinier, een bedrijfsman, iemand die niet is voorbereid op wat er komt, en die een grote kans heeft om het niet te overleven.

Wat de film en het spel delen

Onder de verhalen zit bij allebei dezelfde motor: spanning die zich opbouwt tot ze explodeert. In de film doet de regie dat. In het spel doen de dobbelstenen dat, en de vondst heet stress dice.

Het werkt zo. Je gooit een poel zeszijdige dobbelstenen en zoekt naar zessen om te slagen. Hoe gestrester je personage raakt, hoe meer extra stress-dobbelstenen je erbij gooit, en dus hoe groter je kans op succes. Maar er zit een adder onder het gras. Rol je een een op zo'n stress-dobbelsteen, dan slaat de paniek toe, en volgt een worp op de paniektabel: je schreeuwt, je laat je wapen vallen, je bevriest. En paniek besmet: die van de een jaagt de stress van de ander omhoog. Precies zoals in de film, waar angst zich door de bemanning verspreidt tot niemand meer helder denkt.

Zo maakt het spel van spanning geen sfeer maar een regel. Je voelt de druk letterlijk oplopen in je handen: meer dobbelstenen betekent meer kans, maar ook meer kans dat het misgaat. En om die druk te lossen moet je rust vinden, een moment van kalmte tussen de verschrikkingen door. Die golfbeweging, spanning en ontlading, spanning en ontlading, is het ritme van elke goede Alien-film.

Nog een detail dat laat zien hoe diep de film in het spel zit: de spelleider heet hier geen spelleider, maar Game Mother, een knipoog naar de boordcomputer uit de film. En het spel heeft twee standen. In de filmische stand speel je een kant-en-klaar scenario, dodelijk en compleet in een avond, precies als een film. In de campagnestand bouw je een langer verhaal op. De filmische stand vangt de essentie: een groep die een ruimte binnengaat waar iets op ze wacht.

Waar het wringt

Eerlijk is eerlijk: dit is een spel waarin je personages doodgaan, vaak en zonder pardon. Dat is geen fout, het is de bedoeling, maar het betekent dat je je niet te veel moet hechten. Wie houdt van heldhaftige overwinningen en personages die van avontuur naar avontuur groeien, zit hier verkeerd. Het xenomorf versla je niet. Je probeert het te overleven, en meestal lukt dat niet.

En de spelleider heeft een zware taak. De juiste toon raken, die specifieke mengeling van sleur, spanning en plotse horror, is lastig. Te veel gruwel en het valt plat, te weinig en de druk zakt weg. Het spel geeft je de gereedschappen, maar de sfeer moet je zelf aan tafel maken. Dat vraagt een spelleider die durft te wachten, en een groep die bereid is bang te zijn.

Voor wie dit zou moeten proberen

Als je ooit een film hebt gezien waarin de stilte enger was dan het monster, dan snap je Alien al. Waar het openingsstuk van deze serie het onbekende koud en gezichtsloos maakte, het tweede de wereld liet vergaan en het derde het monster een gezicht gaf, doet Alien iets fysieks: het laat je de angst zelf voelen oplopen, worp na worp, tot de toren van dobbelstenen omvalt. Dim de lichten, pak je dobbelstenen, en stap de ruimte in.

In de ruimte hoort niemand je schreeuwen. Aan tafel je medespelers wel, en dat is precies de bedoeling.

Alien neemt je mee een dodelijke ruimte in. Het volgende stuk wisselt volledig van medium, van bordspel naar tafel: waar het bordspel en de speeltafel samenkomen.