Van ronde tafel naar speeltafel - Pendragon en het historische rollenspel

Een ridder staat op een toernooiveld in Salisbury. Zijn speler heeft de avond ervoor besloten dat hij zich netjes gaat gedragen: geen ruzie, geen roekeloze uitdagingen, gewoon een goede indruk maken op de koning. Dan neemt op de tribune de vrouw plaats van wie hij houdt. De spelleider schuift een d20 over tafel en zegt: gooi op je Amor.

Bij een lage worp is de ridder bezield en vecht hij die middag als een held. Bij een 20 verliest hij zichzelf. Hij rijdt het bos in en komt jaren niet terug. De speler heeft daar niets over te zeggen. Dat is het spel dat Greg Stafford in 1985 op tafel legde, en het is nog steeds het enige waarin de dobbelsteen niet bepaalt of je raakt, maar wie je bent.

De man van Chaosium en de boeken van Malory

Stafford had in 1975 Chaosium opgericht en er RuneQuest uit laten komen; een paar jaar later verscheen daar ook Call of Cthulhu, waarover we schreven in Van held naar slachtoffer. Maar zijn eigen hart lag ergens anders. Hij las Malory, de Franse romances, alles wat er over Arthur te vinden was, en hij zag daarin iets dat geen enkel rollenspel deed. De ridders van de Ronde Tafel zijn geen bundels vaardigheden. Ze zijn karakters. Galahad is kuis, Gawain is lichtzinnig, Lancelot houdt van de verkeerde vrouw en gaat daaraan kapot.

Pendragon verscheen in 1985 als doos bij Chaosium. Op het personageblad stonden dertien paren tegengestelde eigenschappen: kuis en wellustig, dapper en laf, barmhartig en wreed. Elk paar telt samen op tot twintig. Daarnaast stonden de passies: liefde voor je familie, trouw aan je heer, haat jegens de Saksen, Amor voor iemand die je misschien nooit krijgt. Wie hoog scoort op een eigenschap krijgt roem, maar moet er ook naar handelen, en als de speler dat niet wil, beslist de d20.

Een leven per campagne, een jaar per sessie

De tweede vondst was net zo groot. In Pendragon is een sessie ongeveer een jaar. Na elk avontuur komt de Winterfase: de oogst valt goed of slecht uit, er wordt een kind geboren of een paard sterft, en vanaf zijn vijfendertigste begint de ridder te verouderen. Vroeg of laat gaat hij dood, aan het zwaard of aan de tijd. Dan speel je verder met zijn erfgenaam, die een deel van vaders roem meekrijgt en zijn haat en liefdes vaak ook.

Stafford schreef er meteen een campagne bij. The Pendragon Campaign uit 1985 won een Origins Award, en de uitgebreide versie, The Great Pendragon Campaign uit 2006, laat een speelgroep meer dan tachtig jaar doorlopen: van de regering van Uther Pendragon tot de val van Camelot, met Arthurs geboorte, Excalibur, de Graal en Mordred ergens onderweg. Die campagne won in 2007 de Diana Jones Award en geldt bij veel spelers nog steeds als het beste dat het genre heeft voortgebracht.

Waar het tegenin ging

In 1985 was Dungeons & Dragons een spel over kelders, schatten en ervaringspunten; hoe dat is ontstaan lees je in Van leger naar held. Traveller liet je personage soms al doodgaan voordat het spel begon, zoals we vertelden in Van wieg tot graf. Pendragon deed iets anders: het legde een heel leven op tafel en maakte de dood onderdeel van het verhaal in plaats van het einde ervan.

Het spel zette ook streng in op zijn onderwerp. Spelers zijn ridders, punt. Geen tovenaars, geen dieven, geen elfen. Magie hoort bij Merlijn en de Vrouwe van het Meer, en die spelen aan de kant van de spelleider. Stafford schreef in een vroege editie, vrij vertaald, dat het spel niet de wereld aanpast aan de moderne geest, maar de moderne geest onderwijst in die wereld. Een ridder die zijn heer trouw is, ook als die ongelijk heeft, is geen slechte speler. Hij is een ridder.

De rommelige kanten

Historisch is Pendragon eigenlijk niet. Het speelt in het Brittannië van Malory, met plaatharnassen en toernooien uit de vijftiende eeuw, geplakt op een vijfde eeuw waarin niemand plaatharnas droeg. De campagne dateert Uthers regering op het jaar 485, maar dat is een keuze, geen vondst. Pendragon is een legendespel dat zich als geschiedenis gedraagt, en juist daarom werkt het.

Het spel zelf heeft ook een zwervend leven gehad. Een tweede editie werd aangekondigd en nooit uitgebracht, dus na de eerste kwam een derde. De vierde editie liet plotseling spelerstovenaars toe, de vijfde haalde ze weer weg. De rechten reisden van Chaosium naar Green Knight, naar White Wolf, naar Nocturnal Media en in 2018 terug naar Chaosium. In oktober van dat jaar overleed Stafford, zeventig jaar oud. De zesde editie waar hij aan werkte is door het team van Chaosium afgemaakt: eerst een startersset in 2023, daarna het volledige regelboek in 2024.

Wat er nu op de plank staat

Pendragon opende een deur die lang op een kier bleef staan. Rollenspellen over echte of bijna echte tijdperken hebben moeite gehad naast draken en ruimteschepen, maar de laatste jaren komen ze terug. In onze collectie Historisch staat de Pendragon Starter Set, met een solo-avontuur en een korte campagne om te leren hoe een ridderleven voelt. Daarnaast Age of Vikings, dat hetzelfde idee van hof, familie en generaties naar het noorden verplaatst, en Rosenstrasse, dat tien jaar Berlijn aan één tafel legt en waarover we schreven in Waar het protest en de speeltafel samenkomen. Wie Arthur liever gebroken en alleen ontmoet, vindt hem in Tainted Grail - Solo Play.

Terug naar het toernooiveld. De ridder heeft een 20 gegooid. Zijn speler kijkt naar het blad, naar de Amor van 16 die hij drie winters lang heeft laten groeien, en begrijpt dat hij dit zelf heeft gebouwd. Over veertig jaar, ergens in een Winterfase, zal zijn kleinzoon het verhaal horen van de ridder die het bos in reed. Dat is wat Stafford wilde: niet een personage dat je speelt, maar een leven dat je nalaat.