Waar de geschiedschrijving en de speeltafel samenkomen - de eeuwen van Microscope

Een geschiedenisboek vertelt je bijna nooit een verhaal van begin tot eind. Het springt. Het geeft je eerst het grote plaatje, een rijk dat opkomt en valt, en duikt dan in losse momenten: een veldslag, een uitvinding, het leven van één vergeten koningin. Je weet al hoe het afloopt. Wat je zoekt, is waarom.

Er bestaat een rollenspel dat precies zo werkt. Je speelt geen held die de toekomst verandert. Je bent de geschiedschrijver, en je bouwt een hele beschaving, van bovenaf, door de eeuwen heen.

Een geschiedenis in een middag

Microscope verscheen in 2011, ontworpen door Ben Robbins en uitgegeven door zijn eigen Lame Mage Productions. Het noemt zichzelf een fractaal rollenspel van epische geschiedenissen, en dat is precies wat het is. In één middag bouw je de opkomst en ondergang van een rijk, de kolonisatie van de sterren, de val van een oude beschaving, wat je maar wilt.

Maar je speelt die geschiedenis niet chronologisch. Je begint met het grote plaatje: één zin die de hele epoche samenvat, zoals de titel van een hoofdstuk in een geschiedenisboek. Dan zet je de twee uiteinden vast, het begin en het einde. En daarna spring je vrij door de tijd: duizend jaar vooruit om te zien hoe een instituut de samenleving vormde, of terug naar de jeugd van de koning die je zojuist vermoord zag worden, om te ontdekken waarom hij zo gehaat was.

Wat de geschiedschrijving en het spel delen

Onder allebei ligt hetzelfde inzicht: geschiedenis begrijp je niet door mee te lopen, maar door van bovenaf te kijken, en dan in te zoomen op wat ertoe deed. In een geschiedenisboek zie je dat aan de manier waarop het van grote lijnen naar kleine details beweegt. In het spel is het de kern van hoe je speelt.

Microscope kent geen spelleider en geen dobbelstenen. Je bouwt de tijdlijn op in lagen: Periods, de grote tijdvakken; Events, de gebeurtenissen daarbinnen; en Scenes, waarin je inzoomt en een enkel moment naspeelt om een vraag te beantwoorden. Vandaar de naam: je stelt de vergroting steeds scherper. En er is een prachtige, strenge regel: je mag de toekomst niet veranderen. Als vaststaat dat het koninkrijk de oorlog verliest, dan verliest het die. Wat je in een scène ontdekt, is niet óf het gebeurt, maar hoe, en waarom. Precies zoals een historicus weet hoe het afliep, en juist daarom het tussenliggende zo boeiend vindt.

Het spel bewaakt dat met een vondst die tegen je gevoel ingaat: je mag tijdens het spel niet overleggen. Geen wereld bouwen bij commissie, geen consensus. Ieder voegt op zijn beurt iets toe wat de anderen niet mogen tegenspreken. Daardoor wordt de geschiedenis groter en vreemder dan wat de groep samen had kunnen bedenken, alsof het echt een verleden is dat je ontdekt in plaats van verzint.

Zo vertaalt het spel niet één verhaal, maar de vorm van de geschiedschrijving zelf: dat je het einde al kent, en dat de betekenis in het waarom ligt.

Waar het wringt

Eerlijk is eerlijk: dit is geen spel voor wie een held wil zijn. Je kruipt niet in één personage dat je van avontuur naar avontuur volgt. Je speelt hooguit vluchtig een figuur in een enkele scène, en de rest van de tijd ben je de bouwer van boven de tijdlijn. Wie de warmte zoekt van één personage om lief te hebben, zal Microscope afstandelijk vinden.

En het legt je onder een spotlight. Omdat je niet mag overleggen, sta je op je beurt alleen: jij moet iets toevoegen, nu, zonder hulp. Voor sommige spelers is dat bevrijdend, voor anderen verlammend. Het spel werkt alleen met mensen die durven bouwen op elkaars ideeen in plaats van te concurreren of te blokkeren. Kies je gezelschap met zorg, en het beloont je met een wereld die niemand alleen had kunnen dromen.

Voor wie dit zou moeten proberen

Als je ooit een geschiedenisboek hebt gelezen en meer geboeid was door het waarom dan door de jaartallen, dan snap je Microscope al. Waar de eerdere afleveringen van deze serie horror, onzin en rust aan tafel brachten, doet deze iets weids: ze maakt van de tijd zelf je speelveld, en van jou de kroniekschrijver van een wereld die nog niet bestond. Sla het boek open, teken de eerste tijdlijn, en bouw je eeuwen.

Een beschaving komt op en valt, en jij bepaalt niet of ze valt, alleen hoe. Aan het eind ligt er een geschiedenis op tafel die niemand vooraf kende, ook jij niet. Je hebt geen verhaal gespeeld. Je hebt een verleden geschreven.

Microscope laat je een verleden schrijven en afsluiten. De volgende aflevering gaat over een verleden dat zich niet laat afsluiten: waar de anime en de speeltafel samenkomen.