A Perfect Rock vs Microscope - welk worldbuilding-spel past bij jouw tafel?

Het korte antwoord

Kies A Perfect Rock als je een warm, hoopvol spel over ontdekking wilt: één schip, de laatste van je volk, en een handvol echte stenen op tafel die laag voor laag de planeten worden die je bezoekt, tot je er een vindt die je thuis kunt noemen. Kies Microscope als je iets groots wilt bouwen: de complete geschiedenis van een wereld, een rijk of een sterrenstelsel, van stichting tot ondergang, springend door de eeuwen met niets dan indexkaartjes en de verbeelding van je groep. Het ene spel is een reis. Het andere is een tijdlijn.

Wat deze twee spellen gemeen hebben

Allebei zijn het worldbuilding-spellen zonder spelleider. Niemand bereidt iets voor en niemand leidt de tafel; de regels geven het creatieve gezag beurtelings door, en de wereld die uiteindelijk voor je ligt is van iedereen evenveel. Allebei hebben ze bijna niets nodig buiten het boek: papier, potloden, en een paar dobbelstenen of een stapel indexkaartjes. Het zijn verhaalspellen, geen avonturenspellen, dus geen karakterbladen vol cijfers, geen gevechtsrondes en geen winnaar.

En allebei laten ze iets achter. Als de avond voorbij is, heb je een sterrenstelsel vol benoemde planeten of een geschiedenis van eeuwen, en beide kunnen het zaad zijn voor een campagne in een heel ander spel, of gewoon in een notitieboek leven als iets wat je samen hebt gemaakt. Dat is zeldzamer dan het klinkt. De meeste rollenspellen verdampen als de sessie eindigt; deze twee laten een kaart achter.

Waar ze echt van elkaar verschillen

Schaal. A Perfect Rock zoomt in. Je bent een bemanning op een schip, je bezoekt één planeet tegelijk, en elke planeet krijgt je volle aandacht: de lucht, het weer, het oppervlak, wat er groeit en leeft, en het geheim dat eronder schuilt. Microscope zoomt uit. Je bent geen personage maar historicus, en je werkt op het niveau van tijdperken. Eén zin op een kaartje kan driehonderd jaar beslaan, en het spel is op zijn best als je van de stichting van een stad meteen naar haar ruïnes springt.

De motor. In A Perfect Rock heeft elke ster een eigen pagina in het boek. Je pakt een steen, en prompts en zeszijdige dobbelstenen leggen de planeet laag voor laag bloot, met de steen zelf als inspiratie: een ader kwarts wordt een bevroren rivier, een ruwe onderkant wordt een grottenstelsel. Dan overlegt de bemanning: vestigen we ons hier, of reizen we door? Tussen de sterren breng je tijd door aan boord, waar je je medereizigers en het thuis dat je verloor beter leert kennen. Microscope begint met twee boekensteunen, het begin en het einde van de geschiedenis, en een palet: een ja-en-nee-lijst van wat in deze wereld thuishoort. Vandaar voeg je om de beurt periodes, gebeurtenissen en scènes toe, waar dan ook op de tijdlijn. Een wisselende focus stuurt elke ronde, scènes worden gespeeld om één vraag te beantwoorden, en elk kaartje krijgt het label licht of donker. De enige harde regel: niets mag tegenspreken wat al op tafel ligt.

Toon. A Perfect Rock is met opzet gezellig. Ontdekken weegt zwaarder dan gevaar, de sfeer is hoop in plaats van dreiging, en het spel is zacht genoeg dat recensenten het gebruiken om kinderen kennis te laten maken met rollenspellen. Microscope heeft geen eigen sfeer. Het wordt wat het palet toelaat, en aan zichzelf overgelaten neigen geschiedenissen naar opkomst en verval, oorlogen, plagen en ineenstortingen. De labels licht en donker zijn het enige stuur, en het spel laat je zonder bezwaar iets grimmigs bouwen.

Toeval. A Perfect Rock leunt op dobbelstenen en tabellen, en het grootste toevalselement is de steen in je hand. Je kiest nooit helemaal wat een planeet wordt; je ontdekt het. Microscope heeft helemaal geen dobbelstenen. Elke periode, gebeurtenis en scène is een bewuste keuze, wat sommige spelers bevrijdend vinden en anderen verlammend: een leeg kaartje kan terugstaren. Microscope is het betere spel voor mensen die graag beslissen, A Perfect Rock voor mensen die graag ontdekken.

Einde en groepsgrootte. A Perfect Rock eindigt als je volk een thuis kiest, en een volledige reis duurt twee tot vijf uur. Het speelt met één tot vier mensen en bevat aanwijzingen voor solo en duet. Microscope speelt met twee tot vier en eindigt wanneer jullie dat besluiten; een geschiedenis kan in een middag af zijn of maandenlang terugkeren. Het is niet ontworpen voor solo, en het wil spelers die praten.

Hoe het aan tafel voelt

Een avond met A Perfect Rock: iemand legt een grijze kiezel van het strand midden op tafel en het schip valt uit zijn baan erboven. De dobbelstenen zeggen dat de lucht violet is en het oppervlak vooral oceaan; de witte band om de kiezel wordt een ring van eilanden. Je beschrijft hoe het is om erop te lopen. Iemand anders vindt de fauna: trage, lichtgevende wezens die grazen in de ondiepten. Dan komt de worp voor het geheim, en de eilanden blijken de ruggen van iets dat slaapt. De bemanning overlegt. Het is prachtig, en het is niet veilig, en jullie reizen door. Terug op het schip herinnert iemand zich de geur van regen op de thuiswereld, en de rest van de tafel valt even stil.

Een avond met Microscope: de boekensteunen luiden "het eerste schip bereikt de nieuwe wereld" en "de laatste stad gaat donker". Eén speler legt een periode neer met de naam De Lange Vrede en markeert hem licht. De volgende speler, die vrede niet vertrouwt, voegt er een gebeurtenis in toe: de volkstelling die ontdekt dat de bevolking al een eeuw krimpt. De focus deze ronde is "de familie die het archief bewaart", dus de derde speler roept een scène op, tweehonderd jaar eerder, waarin een archivaris beslist welke documenten ze verbrandt. Je speelt hem om één vraag te beantwoorden: wat heeft ze gered? Het antwoord gaat op een kaartje, en ineens heeft de hele geschiedenis een vorm die hij vijf minuten geleden nog niet had.

Wat je echt moet kopen

Voor A Perfect Rock heb je het boek nodig (EUR 27,95): een Engelstalige A5-softcover van 64 pagina's met de regels, de sterrenpagina's, de planeettabellen en de aanwijzingen voor solo, duet en groep. Voeg een paar zeszijdige dobbelstenen toe, potloden, papier en je eigen stenen. Het boek bevat getekende stenen voor wie er geen heeft, maar de helft van de charme is ze zelf oprapen tijdens een wandeling.

Voor Microscope heb je het boek nodig (EUR 29,95, Engelstalig) en een stapel indexkaartjes. Meer niet. Geen dobbelstenen, geen scherm, geen miniaturen. Potloden en een grote tafel helpen, want een goede geschiedenis breidt zich uit.

Geen van beide spellen heeft uitbreidingen nodig. Allebei zijn ze compleet in één boek.

Kies A Perfect Rock als ... Kies Microscope als ...

Kies A Perfect Rock als je warmte wilt: een spel over een thuis vinden, niet over er een verliezen. Kies het als je alleen of met z'n tweeën wilt spelen, want het ondersteunt allebei echt. Kies het als je het fijn vindt dat dobbelstenen en tabellen een deel van het verzinnen voor je doen, en als je iets wilt dat je met een tienjarige kunt spelen zonder je zelf te vervelen. Kies het als twee tot vijf uur met een duidelijk einde de vorm is die jouw avonden hebben.

Kies Microscope als je schaal wilt: eeuwen, rijken, de lange boog van een beschaving. Kies het als je een campagne voorbereidt en een setting wilt met echte geschiedenis erachter, gebouwd door dezelfde mensen die erin gaan spelen. Kies het als je groep graag praat, discussieert en op elkaars ideeën voortbouwt zonder dat dobbelstenen in de weg zitten. En kies het als je tragedie net zo waardeert als hoop, want een geschiedenis die alleen maar omhoog gaat is zelden interessant.

Wil je eigenlijk een gemeenschap op een kaart, die seizoen na seizoen groeit en van buitenaf wordt bedreigd? Kijk dan naar The Quiet Year. Dat zit qua schaal en sfeer tussen deze twee in, en het is de betere keuze voor groepen die een plek willen in plaats van een reis of een tijdlijn.

Waar begin je bij Netherbook

A Perfect Rock (EUR 27,95) is nieuw in de winkel en speelbaar op de avond dat het binnenkomt: pak je dobbelstenen en ga stenen zoeken. Microscope (EUR 29,95) is een moderne klassieker; wil je weten waarom het de manier veranderde waarop mensen over worldbuilding-spellen denken, dan vertelt ons geschiedenishoofdstuk over de tijdperken van Microscope dat verhaal. Beide spellen staan in onze collectie Worldbuilding, naast de The Quiet Year box set. A Perfect Rock voelt zich ook thuis in Solo & Journaling, voor wie de reis liever alleen maakt.