Van woestenij naar overal - de opmars van Powered by the Apocalypse

Ergens in 2010 gooit een speler twee zeszijdige dobbelstenen, telt er een stat bij op en komt uit op acht. Geen succes. Geen mislukking. Het boek zegt: het lukt, maar er hangt een prijskaartje aan, en de spelleider glimlacht al. Die smalle band tussen zeven en negen, het "ja, maar" van de hobby, zou het komende decennium meer spellen vormgeven dan welke draak ook.

Het boek heet Apocalypse World, geschreven door Meguey en Vincent Baker. Een rauw post-apocalyptisch spel over schaarste en afhankelijkheid, gemaakt door twee ontwerpers uit de indie-scene die we al eerder tegenkwamen in ons hoofdstuk over de indie-revolutie. Het werd geen bestseller in de klassieke zin. Het werd iets veel zeldzamers: een spel waar andere spellen van gemaakt worden.

Een spel als gesprek

Apocalypse World draait op moves: benoemde momenten die pas afgaan als het verhaal erom vraagt. Wie iets riskants doet, gooit 2d6 plus een stat. Tien of hoger: het lukt. Zeven tot negen: het lukt, met een complicatie. Zes of lager: de spelleider doet een zet, en het verhaal schokt een nieuwe kant op. Falen is nooit een dode beurt, het is brandstof.

Minstens zo radicaal was wat het boek tegen de spelleider zei. Die kreeg een agenda en principes, zwart op wit: wees een fan van de personages, speel om te ontdekken wat er gebeurt. En de spelleider gooit zelf geen enkele dobbelsteen. Alle spanning ligt bij de spelers, alle nieuwsgierigheid bij de leiding. Voor veel tafels las dat als toestemming om een spel eindelijk als gesprek te behandelen in plaats van als schaakpartij.

De familie ontploft

Binnen twee jaar bracht Dungeon World dezelfde conversatie naar fantasy, en toen brak de dam. Monsterhearts maakte er tienermonsters en verlangen van, Monster of the Week een monsterjacht per aflevering, Masks een superheldenpuberteit. Het etiket Powered by the Apocalypse plakte op honderden spellen; itch.io telde er in 2023 al ruim achthonderd.

Het gekke is: PbtA is geen systeem. De Bakers weigerden een strikte definitie en noemden het vooral hun beleid over wat anderen met hun werk mogen doen; of iets PbtA is, bepaalt de maker zelf. Daardoor werd het geen licentie met regels, maar een familienaam, en families waaieren uit. Blades in the Dark hield de gespreksstructuur maar verbouwde de motor tot Forged in the Dark. Jason Cordova sneed er Carved from Brindlewood uit, waarin mysteries geen vaste oplossing hebben maar er een ontstaat aan tafel, zoals in Brindlewood Bay. Avery Alders Dream Askew liet zelfs de dobbelstenen los en werd de stamboom achter Wanderhome. En Apocalypse Keys draagt de naam van zijn voorouder gewoon nog in de titel.

De naam die alles en niets betekent

Eerlijk is eerlijk: dat niemand mag zeggen wat PbtA precies is, is ook het probleem. Ontwerpers ruziën er al jaren over, en op elk briljant familielid komen een paar matte kopieën die de moves overnemen maar de gedachte erachter vergeten. Critici wijzen er terecht op dat "succes met een prijs" gaat slijten als elke worp er een levert, en dat playbooks ook een keurslijf kunnen zijn: wie buiten zijn moves wil stappen, voelt soms de muren. En wie van tactiek en tabellen houdt, vindt hier weinig te optimaliseren. De familie is groot, niet onfeilbaar.

En vandaag

Toch is de erfenis moeilijk te overschatten, want die zit inmiddels ook in spellen die het etiket niet dragen. Als Daggerheart je laat slagen met angst in je schoenen, hoor je de echo van die ene band tussen zeven en negen. Het idee dat een worp een verhaal moet opleveren in plaats van een uitkomst, is gewoon onderdeel van de hobby geworden.

En dat begon bij die speler in 2010, met acht ogen op tafel en een spelleider die glimlachte. Niet ja, niet nee. Ja, maar. Eén klein woordje ertussen, en de deur naar een heel gezelschap spellen zwaaide open. Hij staat nog steeds op een kier.