Vaesen vs Call of Cthulhu

Het korte antwoord

Kies Vaesen - Nordic Horror Roleplaying als je horror wilt waarmee je kunt praten. De wezens van de Mythic North zijn oud, gebonden aan regels en vaak onrecht aangedaan, dus een zaak kan eindigen met een afspraak in plaats van met doden. De regels zijn licht en een mysterie past in twee avonden.

Kies Call of Cthulhu Keeper Rulebook als je wilt dat het heelal geen enkele mening over je heeft. Dit is het oudere, diepere en veel beter bevoorrade spel, met campagnes die een jaar aan speelavonden opeten. Onderzoekers bezwijken, en dat bezwijken is de bedoeling.

Wat deze twee spellen gemeen hebben

Allebei zijn het onderzoeksspellen met horror in een historische setting, en allebei geven ze je mensen in plaats van helden: een journalist, een arts, een dominee, een geleerde met een slecht geweten. In beide is speurwerk de motor. Brieven, doopregisters, een zwijgende getuige, een dorp dat de rijen sluit bij de verkeerde vraag. Een wapen trekken is bijna altijd het op een na beste plan.

Ze vragen hetzelfde van de spelleider: bereid een mysterie voor, geen plattegrond. Leg aanwijzingen klaar, bepaal wat het wezen wil, en laat de spelers hun route zoeken. De horror groeit uit begrip, niet uit een monster dat uit een kast springt.

Waar ze echt van elkaar verschillen

De vorm van de horror. Call of Cthulhu is ontworpen door Sandy Petersen en verschijnt sinds 1981 bij Chaosium; de huidige zevende editie kwam uit in 2014. Het rust op Lovecrafts kerngedachte: de kosmos is enorm, onverschillig en niet op jou gericht, en het verschrikkelijke is dat jouw dood nergens iets zou betekenen. Vaesen, geschreven door Nils Hintze voor Free League en uitgebracht in 2020, is op het tegenovergestelde gebouwd. Het komt voort uit de folkloreboeken van Johan Egerkrans, en zijn wereld is bewoond. Een kerkgrim bewaakt een kerkhof omdat iemand hem daar ooit voor die taak begroef. Een molengeest wordt wreed omdat de nieuwe eigenaar zijn beek heeft drooggelegd. De dreiging is geen zinloosheid, maar een negentiende eeuw van spoorwegen en landhervorming die afspraken breekt die ouder zijn dan enig geschrift.

Hoe de avond eindigt. Omdat een vaesen redenen heeft, heeft het ook voorwaarden. Het regelboek is duidelijk: geweld alleen lost niets op. Je zoekt de zwakte van het wezen en het bijbehorende ritueel, en verjaagt het dan, bindt het, doodt het of komt tot een vergelijk. De mooiste Vaesen-sessies eindigen soms met een belofte in plaats van een gevecht. Bij Call of Cthulhu is onderhandelen met het ding in de kelder zelden een optie. Je bant het uit, je rent harder, of je doet de deur dicht en leeft verder met wat je zag.

De dobbelstenen, en wat ze kosten. Vaesen draait op de Year Zero Engine van Free League: vier attributen, twaalf vaardigheden en een pool zesvlakken. Elke zes is een succes en meestal is er één genoeg. Mislukt een worp die ertoe doet, dan mag je hem één keer pushen, maar dat kost je een Condition. Drie lichamelijke en drie geestelijke Conditions en je personage is Broken, wat je naar een tabel met kritieke verwondingen stuurt. Conditions gaan met rust weer weg, dus Vaesen slijt je af in plaats van je op te maken. Call of Cthulhu werkt met percentielen: gooi met d100 onder je vaardigheid, waarbij de helft van die waarde een Hard success is en een vijfde een Extreme. Dan is er Sanity, een getal dat wegloopt in hapjes genoteerd als 1/1D6, met vlagen van waanzin onderweg. Hoe meer Mythos-kennis je onderzoeker verzamelt, hoe lager zijn plafond aan Sanity zakt. Begrijpen wat er speelt is wat je de kop kost.

Wat de groep tussen de zaken door opbouwt. Vaesen geeft je een hoofdkwartier. Je onderzoekers erven Castle Gyllencreutz, de zetel van een bijna uitgestorven genootschap, en tussen mysteries door besteed je je verdiensten aan kamers, personeel, contacten en ontdekkingen, elk met eigen complicaties. Dat geeft een reeks losse zaken een ruggengraat. Call of Cthulhu heeft daar geen tegenhanger voor, en is bovendien het zwaardere systeem. Er is niets moeilijks aan, er is alleen meer van, en de campagnes zijn zo dicht beschreven dat de meeste groepen ertussendoor voorbereiden.

De omvang van de plank. Hier verliest Vaesen, en dat mag gezegd worden. Call of Cthulhu heeft ruim een halve eeuw aan uitgegeven materiaal, met campagnes als Masks of Nyarlathotep en Horror on the Orient Express die algemeen als mijlpalen van de hobby gelden. Het aanbod van Vaesen is klein: een paar bundels met mysteries en een handvol settinguitbreidingen. Wil je jarenlang kant-en-klaar spel aangereikt krijgen, dan is het ene spel daar klaar voor en vraagt het andere je om zelf te schrijven.

Hoe het aan tafel voelt

Een avond Vaesen trekt zich langzaam samen. Je komt aan op een hoeve in de late herfst, het gezin is beleefd en onbehulpzaam, en het kind dat iets heeft gezien wil maar met één van jullie praten. Iemand pusht een worp om in het donker door te zoeken en loopt een Condition op. Dan komt het antwoord, eerder verdrietig dan schokkend: het ding in het bos was hier eerst, er is hem iets afgenomen, en jullie moeten kiezen of je het vernietigt of teruggeeft.

Een avond Call of Cthulhu kantelt. Twee uur lang is het een goed detectiveverhaal: een vermiste geleerde, een vrachtbrief, een afgesloten kamer in een particuliere bibliotheek. Dan leest één speler de verkeerde bladzijde, doet een Sanity-worp, en de toon verandert voorgoed. Vanaf dat moment gaat het spel niet meer over iets oplossen. Het gaat over hoeveel je onderzoeker kan dragen, en wie er als eerste breekt.

Wat je echt moet kopen

Voor Vaesen heb je één boek nodig. Het kernboek Vaesen - Nordic Horror Roleplaying is een hardcover in vierkleurendruk van 49,95 euro, met personagecreatie, de Mythic North, de vaesen, de regels voor het hoofdkwartier en een compleet introductiemysterie. Free League bracht in 2025 een herziene druk uit die de regels verduidelijkt en verenigbaar blijft met al het eerdere werk. Wil je eerst voelen of het bij je past, dan bevat de Vaesen Starter Set van 29,95 euro verkorte regels, kant-en-klare onderzoekers, dobbelstenen en een introductiemysterie. Daarna is A Wicked Secret & Other Mysteries van 34,95 euro de logische volgende stap, en verplaatst Mythic Britain & Ireland van 45,95 euro het spel naar de Britse eilanden. Beide vragen het kernboek.

Voor Call of Cthulhu is het minimum het Call of Cthulhu Keeper Rulebook van 44,95 euro, met de volledige regels van de zevende editie, het Mythos-bestiarium en een introductieavontuur. De Investigator Handbook van 39,95 euro is optioneel en op spelers gericht; koop hem als je groep weet dat ze een campagne wil. Wil je alles in één keer, dan bundelt de Call of Cthulhu 50th Anniversary Slipcase van 109,95 euro het Keeper Rulebook, het Investigator Handbook en het Keeper Screen Pack, met nieuw omslagwerk van Ola Larsson voor het vijftigjarig bestaan van Chaosium.

Kies Vaesen als ... / Kies Call of Cthulhu als ...

Kies Vaesen als je horror wilt waarmee je kunt onderhandelen, en slotscènes die eerder weemoedig dan hard zijn. Kies het als je groep onregelmatig samenkomt en mysteries nodig heeft die in een of twee avonden rond zijn. Kies het als je voor het eerst horror leidt en regels wilt die je in je hoofd houdt. Kies het als jouw tafel graag een thuisbasis verbouwt. En kies het als de folklore de trekker is: trollen, kerkgrimmen, myling en näcken in plaats van tentakels.

Kies Call of Cthulhu als je horror wilt die echt uitzichtloos is, met een mechaniek die die uitzichtloosheid vastlegt op het personageblad. Kies het als je een lange campagne wilt die al geschreven en getest is. Kies het als je groep houdt van een steviger systeem met beroepen, achtervolgingen en tactische keuzes in een gevecht dat je niet had moeten aangaan. En kies het als de jaren twintig en de diepste bibliotheek in horrorrollenspel je trekken.

Eén kanttekening. Wil je eigenlijk Mythos-horror met bekwame, uitgeruste personages die terugvechten, dan is geen van beide het. Dat is Delta Green, dat dezelfde kosmologie naar het heden brengt en je agenten geeft met toegang, munitie en banden die je raken via de mensen van wie je houdt.

Waar begin je bij Netherbook

Voor Vaesen begin je met het kernboek Vaesen - Nordic Horror Roleplaying, of met de Vaesen Starter Set als introductie. Onze Vaesen starter guide loodst je door de lijn, en in de Vaesen-collectie staan de mysteriebundels en settingboeken.

Voor Call of Cthulhu begin je met het Call of Cthulhu Keeper Rulebook. Onze Call of Cthulhu starter guide zoekt uit welke van de vele boeken je nodig hebt, en in de Call of Cthulhu-collectie staan de campagnes. Wil je alles in één doos? Dan is de Call of Cthulhu 50th Anniversary Slipcase het fraaiste antwoord.