Waar de saga en de speeltafel samenkomen - het noodlot van Age of Vikings

In de IJslandse sagen staat zelden dat iemand bang is. Er staat dat hij zijn bijl pakte. De grootste gruwel wordt in één droge zin gemeld, zonder omhaal, zonder gevoel er bovenop. "Toen hakte hij hem de arm af, en het gesprek was voorbij." Die onderkoelde stijl, waarin alles gebeurt maar niets wordt uitgelegd, is een van de opmerkelijkste manieren van vertellen die de wereldliteratuur kent.

Er bestaat een rollenspel dat die verhalen niet naspeelt, maar hun logica overneemt: eer, afkomst, en een noodlot dat je niet kunt ontlopen.

Geen barbaar met een hoorntjeshelm

Age of Vikings verscheen bij Chaosium, geschreven door Pedro Ziviani, en speelt zich af in IJsland rond het jaar 977, midden in de tijd van de grote sagen. En het eerste wat opvalt is wat je níet bent. Je speelt geen zwervende krijger met een hoorntjeshelm, geen plunderaar uit een avonturenfilm. Je bent een boer, een landeigenaar met een klein stuk grond aan de rand van de bewoonde wereld. Vanuit dat gewone begin zoek je eer, reputatie en een naam die blijft.

Dat is precies de wereld van de sagen. Die gingen niet over goden of superhelden, maar over families, buren, twisten om land en vee, en de lange keten van wraak die daaruit voortkwam. De grootheid zat niet in magie, maar in hoe een mens zich gedroeg als het erop aankwam.

Wat de saga en het spel delen

Onder allebei ligt hetzelfde inzicht: een mens wordt bepaald door zijn afkomst en zijn eer, en het noodlot laat zich niet ompraten. In de sagen zie je dat aan verhalen die generaties beslaan, waarin de zonden van de vader terugkomen bij de zoon. In het spel is het een regel geworden.

Want voordat je begint te spelen, maak je niet alleen je personage, maar ook zijn voorgeschiedenis. Je genereert het leven van je grootvader en je vader: welke oorlogen ze vochten, hoe ze stierven, welke reputatie ze nalieten. Dat verleden vormt je held nog voordat het spel begint. En je personage heeft geen gewone eigenschappen alleen, maar Passions: eer, loyaliteit, liefde, gemeten waarden die bepalen wat hij niet kan laten lopen. Precies zoals in de sagen, waar één belediging een vete van twintig jaar kon ontketenen.

Het spel bouwt daar de rest omheen. Er zijn regels voor de raid in de zomer en het boerenwerk in de winter. Er zijn regels voor bloedwraak, maar ook, en dat is veelzeggend, voor de rechtszaak op het Althing, de IJslandse volksvergadering, waar geschillen met woorden werden beslecht in plaats van met staal. Er is runenmagie en de schamanistische praktijk van seiður, en er zijn de Hidden People, het verborgen volk dat alleen zichtbaar is voor wie het tweede gezicht heeft. Maar de kern is niet de magie. De kern is dat elke keuze gewicht heeft, omdat de saga onthoudt.

Zo vertaalt het spel niet één verhaal, maar de vorm van de sagen zelf: dat een leven wordt afgemeten aan eer en afkomst, en dat het noodlot geduldig is.

Wie de serie volgt, herkent misschien iets. Age of Vikings draait op Basic Roleplaying, dezelfde motor van Chaosium die ook onder Call of Cthulhu ligt, het spel waar deze reeks mee opende. Hetzelfde huis, dezelfde machinerie, en toch een volstrekt andere wereld: van kosmische angst naar koude eer.

Waar het wringt

Eerlijk is eerlijk: dit is een lijvig, gedetailleerd spel. Het werkt met percentages, met uitgebreide personagecreatie, met vele op elkaar ingrijpende regels. Wie een licht spel wil dat je in tien minuten uitlegt, zal hier moeten investeren voordat het gaat lopen. De eerste sessie vraagt geduld, en nieuwe spelers kunnen even verdwalen in de getallen.

En het is geen spel van heroïsche machtsgroei. Je wordt niet van level tot level sterker tot je een halfgod bent. Je blijft een sterfelijke IJslander in een hard land, en de dood kan snel en zinloos komen, precies als in de sagen. Wie zoekt naar een klim naar epische kracht, zit hier verkeerd. Wie zoekt naar een leven dat ergens over gaat, zit precies goed.

Voor wie dit zou moeten proberen

Als je ooit een oude saga hebt gelezen en je verbaasde over hoe kalm er over vreselijke dingen werd verteld, dan snap je Age of Vikings al. Waar de eerdere afleveringen van deze serie horror, onzin en rust aan tafel brachten, doet deze iets ouds en streng: ze maakt van eer en noodlot de inzet, en van je afkomst je lot. Sla het boek open, bouw je geslacht, en ga je eigen saga in.

De skalden zongen over mensen die allang dood waren, omdat de manier waarop ze leefden en stierven de moeite van het onthouden waard was. Dat is de vraag die dit spel je stelt: als er over jou een saga werd gezongen, wat zouden ze dan vertellen?

Age of Vikings zoomt in op één sterfelijk leven binnen de saga. Het volgende stuk zoomt juist helemaal uit, naar de hele tijdlijn van een beschaving: waar de geschiedschrijving en de speeltafel samenkomen.