Waar komedie en de speeltafel samenkomen - de onzin van Monty Python

Er is een soort humor die niet werkt als je hem uitlegt. Je kunt niet zeggen waarom een ridder die met kokosnoten doet alsof hij een paard heeft grappig is. Hij is het gewoon, en zodra je hem ontleedt, is de grap weg. Monty Python bouwde een heel oeuvre op precies die ongrijpbaarheid: onzin die logisch aanvoelt, ernst die plots omslaat in het absurde, een wereld die zichzelf niet serieus neemt en juist daardoor blijft hangen.

Er bestaat een rollenspel dat het waagt die humor in regels te vangen. En het slimme is: het geeft meteen toe dat dat eigenlijk niet kan.

Een spel dat weigert een spel te zijn

Het heet Monty Python's Cocurricular Mediaeval Reenactment Programme, uitgegeven door Exalted Funeral en officieel gelicentieerd door de Pythons zelf. Alleen die titel al is de grap. Dit is geen rollenspel, houdt het boek met een uitgestreken gezicht vol, het is een educatief programma voor middeleeuwse reenactment. Precies die houding, doodserieus over iets volstrekt onzinnigs, is het hart van Monty Python.

En het spel houdt dat vol tot in de regels. De spelleider is geen spelleider maar de Head of Light Entertainment, met een eigen persoonlijkheid, en als de spelers klagen kan hij letterlijk een klaagbrief krijgen die hem vervangt door een nieuwe. Je kiest geen personageklasse maar een "situatie", van ridder tot onderdrukte boer. En er zit zelfs een dwaze minigame in, gebaseerd op backgammon met dobbelsteenkatapulten en boerderijdieren, genaamd Fetchez la Vache.

Wat de films en het spel delen

Onder allebei ligt dezelfde motor: de botsing tussen serieus en silly. In de films zie je dat als een ridder die beleefd blijft terwijl zijn armen eraf gehakt worden. In het spel is het een regel geworden.

Elke eigenschap van je personage ligt namelijk op een lijn tussen Serieus en Silly. En die positie staat niet vast, ze beweegt gedurende het spel. Hoe silly een handeling is, bepaalt zelfs met welke dobbelsteen je gooit, van een d4 tot een d20. Een kritieke worp kan "dire consequences" oproepen, waarna je op een tabel gooit voor een reeks surreële uitkomsten. Het spel maakt van de Python-logica dus geen sfeerlaagje, maar een mechaniek: hoe gekker het wordt, hoe anders het spel zich gedraagt.

Maar de belangrijkste vondst is een keuze die de makers bewust maakten. Ze wilden nadrukkelijk niet dat je de films naspeelt. Geen scene voor scene de Heilige Graal overdoen, want een grap die je herhaalt is geen grap meer. In plaats daarvan geeft het spel je de gereedschappen om je eigen Python-achtige onzin te maken. Het spel put dan ook uit het complete oeuvre, van Flying Circus tot de films en de platen, niet als script maar als toon.

Daarmee vertaalt het spel niet de plot van Monty Python, maar de geest ervan: dat komedie geen tekst is die je opzegt, maar een houding die je aanneemt. De films gaven geen wereld om na te spelen, ze gaven een manier van denken om zelf mee te spelen.

Waar het wringt

Eerlijk is eerlijk: humor aan tafel is het moeilijkste wat er is. Een spel kan je alle gereedschappen geven, maar het kan de grap niet voor je maken. Als de groep niet op elkaar ingespeeld is, of als niemand durft, dan blijft de onzin een beetje hangen in de lucht. Dit is geen spel dat vanzelf grappig wordt; het is een spel dat grappig wordt als jij en je medespelers dat samen durven te zijn.

En de Python-humor is een smaak. Niet iedereen houdt van absurdisme, en wie liever een strak verhaal met spanning en inzet speelt, zal de losse, alle-kanten-op-structuur frustrerend vinden. Het spel omarmt de chaos, en dat is precies wat sommige spelers er juist niet in zoeken. Dat is geen fout van het spel, het is de bedoeling, net als bij de bron.

Voor wie dit zou moeten proberen

Als je ooit een grap hebt verpest door hem uit te leggen, en toch bleef lachen, dan snap je dit spel al. Waar de eerdere afleveringen van deze serie horror, ondergang en verwondering aan tafel brachten, doet deze iets zeldzaams: ze probeert je aan het lachen te maken, en geeft eerlijk toe dat dat het lastigste is wat een spel kan proberen. Sla het boek open, kies je situatie, en verzin je eigen onzin.

De ridder heeft geen paard, alleen kokosnoten. En toch rijdt hij. Dat is het hele spel: doen alsof, met volle overtuiging, tot iedereen aan tafel meegaat in de grap.

Monty Python is luide, lachende onzin. Het volgende stuk is het tegenovergestelde, een stille en weemoedige wereld gezien door de ogen van een kind: waar de kindertijd en de speeltafel samenkomen.