Rosenstrasse - Beginnersgids

Wat is Rosenstrasse?

Rosenstrasse is een historisch rollenspel over vier stellen in Berlijn tussen 1933 en 1943. Elk stel leeft in wat het Rijk een gemengd huwelijk zal gaan noemen, en in één lange avond volg je ze van het jaar waarin Hitler aan de macht komt tot de week waarin de vrouwen van Berlijn in de Rosenstrasse staan en hun mannen terugeisen. Het is een spel over liefde, huwelijk en stil verzet, en over hoe een stad zich tegen haar eigen inwoners keert, één verordening tegelijk.

De toon is elegisch, niet gruwelijk. Er zijn geen monsters en geen schurken aan tafel; het gevaar is een brief van het huisvestingsbureau, een collega die niet meer groet, een arts die zijn praktijk niet meer mag uitoefenen. Het spel is gemaakt om je emotioneel mee te nemen zonder je te verpletteren, en het eindigt met een historisch feit dat de meeste mensen niet kennen: in 1943 protesteerden ongewapende vrouwen dagenlang in het openbaar, en de mannen werden vrijgelaten.

Rosenstrasse is ontworpen door Moyra Turkington en Jessica Hammer en wordt uitgegeven door Unruly Designs. Het kwam voort uit jaren van speltesten, met onder meer een selectie voor IndieCade in 2017, en was in 2023 finalist voor de Diana Jones Award en in 2022 genomineerd voor een ENNIE voor Best Writing. Netherbook verkoopt de Deluxe Boxed Set.

Hoe werkt het systeem?

Rosenstrasse heeft geen dobbelstenen en geen stats. Eén persoon is de facilitator en werkt vanuit de Director's Guide; de anderen zijn spelers, en elke speler neemt twee personages, een man en een vrouw, uit de vier stellen. De facilitator hoeft geen historicus te zijn en geen ervaren spelleider. Het boek geeft op elk moment precies aan wat er gezegd en getoond moet worden, inclusief de historische context, dus het echte werk van de facilitator is de kamer vasthouden en het tempo bewaken.

De motor is het Rosenstrasse-kaartspel. De facilitator trekt een kaart voor een specifiek personage: een korte scène, een bericht, een klop op de deur, gevolgd door een vraag wat dat personage denkt, voelt of doet. De speler antwoordt, beschrijvend of in de rol, en de facilitator kijkt in de gids wat erop volgt. Scène na scène verstrijkt het decennium: een proloog over de huwelijken zelf, dan de langzame uitholling van rechten, dan de jaren waarin het net zich sluit maar een gemengd huwelijk nog een broze bescherming biedt, en ten slotte de razzia's van begin 1943, waarin het spel afwisselt tussen de opgesloten mannen en de vrouwen buiten op straat.

Twee regels geven het spel zijn gewicht. De eerste is risico. Telkens wanneer een mannelijk personage de aandacht van het Rijk trekt, krijgt hij een risicofiche, en in de epiloog bepalen die fiches zijn lot. Het spel vertelt je nooit welke keuze veilig was; dat ontdek je pas aan het eind. De tweede is de workshop vooraf. De facilitator doet een korte kalibratie met de groep: welke verhaallijnen iedereen wil aangaan, en of er persoonlijke banden met deze geschiedenis zijn. Het boek is er duidelijk over dat de ervaring van de spelers vóór het spel zelf gaat.

Wat heb je nodig om te beginnen?

De Deluxe Boxed Set bevat alles: een Director's Guide van 228 pagina's, acht personagekaarten, het Rosenstrasse-kaartspel van 94 kaarten, twintig risicofiches, vier sterpatches in fluwelen zakjes en twintig ansichtkaarten. Voeg potloden toe, een tafel en liefst een rustige kamer. Het spel is Engelstalig.

Je speelt het in één sessie van twee tot vijf uur, met twee tot vier spelers plus een facilitator. Reken op een avond: met vier spelers, een volledige workshop en een nabespreking vul je gemakkelijk vier uur. Het kan aan tafel of als semi-live spel, met spelers die staan en bewegen, en het wordt behalve in huiskamers ook in klaslokalen en musea gespeeld. Alleen de facilitator hoeft vooraf iets te lezen.

Voor wie is dit spel?

Rosenstrasse is voor groepen die willen dat een rollenspel ergens over gaat. Het past bij spelers die van personagedrama houden en ongemak durven toelaten, en het is een ongewoon goede keuze voor mensen die normaal nooit rollenspellen spelen: docenten, leesclubs, gezinnen met volwassen kinderen, iedereen die liever een serieus gesprek voert dan dobbelt. Niemand hoeft een stem te improviseren of een systeem te leren; de kaarten vragen wat je personage doet, en jij antwoordt.

Wees eerlijk over het onderwerp. Dit is een spel over antisemitisme, vervolging en genocide, en het is voor volwassenen. Het vraagt een facilitator die moeilijke scènes kan dragen en een groep die er achteraf over wil praten. Wil je tafel ontsnapping, grappen of tactiek, bewaar die dan voor een andere avond. En heeft iemand aan tafel een persoonlijke of familieband met deze geschiedenis, dan is de workshop daar precies voor bedoeld; neem hem serieus.

Hoe verschilt het van andere systemen?

Vergeleken met Dungeons & Dragons is bijna alles omgedraaid. Geen dobbelstenen, geen gevechten, geen karakterbladen vol cijfers, geen campagne. Eén afgerond verhaal in één zitting, met personages die voor je geschreven zijn en een lot dat afhangt van wat je koos, niet van wat je rolde.

In onze eigen kast is Alice is Missing de dichtstbijzijnde buur: ook een gefaciliteerde one-shot op kaarten, met een vaste structuur, een zwaar einde en geen spelleider in de klassieke zin, al speel je Alice zwijgend via tekstberichten en is het fictie, waar Rosenstrasse hardop wordt gespeeld en geschiedenis is. Dialect is een geestverwant in toon: een spel over een gemeenschap die iets kostbaars verliest, kaarten die het gesprek sturen, geen dobbelstenen. Trekt vooral de vorm van één gespannen avond je aan, dan biedt Dread dezelfde vorm met een horrorsetting en een Jengatoren.

Waar begin je?

Kies een facilitator en geef die een week van tevoren de Director's Guide. Het boek is dik, maar het is geschreven om te volgen, niet om uit het hoofd te leren, en één keer lezen is genoeg. Kies daarna de avond met zorg: dit is geen spel voor het staartje van een feestje. Doe de workshop volledig, ook met goede vrienden, en houd de nabespreking in het programma. Groepen willen bijna altijd napraten, en veel groepen willen dingen opzoeken; de gids heeft materiaal voor allebei.

Speel het als het kan een eerste keer met vier spelers. Het spel is voor dat aantal geschreven, en de afwisseling tussen de mannen in hechtenis en de vrouwen op straat werkt het best als elke speler er van elk één heeft.

Aanbevolen producten bij Netherbook

De Rosenstrasse Deluxe Boxed Set (EUR 59,95) is het enige product dat je nodig hebt, en hij is compleet: alles wat facilitator en spelers gebruiken zit in de doos. Hij staat in onze nieuwe collectie Historical. Slaat deze manier van spelen aan bij je groep, dan is Alice is Missing (EUR 34,95) de volgende gefaciliteerde one-shot om te proberen, deelt Dialect (EUR 29,95) de sfeer van verlies en de kaartgestuurde structuur, en is The Quiet Year (EUR 49,95) het spel voor een groep die een gemeenschap wil opbouwen in plaats van er een te zien afbreken.