Last Train to Bremen vs Rosenstrasse - welk verhalend spel voor één avond past bij jouw tafel?

Het korte antwoord

Kies Last Train to Bremen, het bekroonde spel van Caro Asercion voor Possum Creek Games, als je een avond wilt vol bluf, verwijten en zwarte humor: vier uitgerangeerde muzikanten, een Duivel die komt innen en een dobbelspel dat bepaalt wie betaalt. Kies Rosenstrasse, van Moyra Turkington en Jessica Hammer, als je een avond wilt die je bijblijft: vier echtparen in Berlijn tussen 1933 en 1943, helemaal geen dobbelstenen en een stuk geschiedenis dat te weinig mensen kennen. Het zijn allebei tragedies die je in één keer uitspeelt. Bij de een mag je van de val genieten. De ander vraagt je om getuige te zijn.

Wat deze twee spellen gemeen hebben

Meer dan je op grond van de dozen zou denken. Allebei zijn ze compleet in één doos en klaar in één avond. Er is geen campagne en de spelers hebben geen huiswerk.

Allebei geven ze je personages die al geschreven zijn. In Last Train to Bremen zijn dat een haan, een kat, een hond en een muildier, geleend uit het sprookje van de Bremer stadsmuzikanten. In Rosenstrasse zijn het acht Berlijners: vier echtparen, elk met een Joodse en een niet-Joodse partner. Niemand bouwt een personage en niemand wordt sterker.

Allebei vertellen ze je ook het einde voordat je begint. De Duivel komt de band halen. Het jaar 1943 komt naar Berlijn. De vraag is nooit of het misgaat, maar hoe, en wat jouw personage onderweg doet. Juist daarom werken beide spellen zo goed met mensen die nog nooit een rollenspel hebben gespeeld. Er valt geen systeem te leren. Er ligt alleen een opdracht voor je en er wordt je een vraag gesteld.

Daar houdt de gelijkenis op.

Waar ze echt van elkaar verschillen

Het onderwerp. Last Train to Bremen is een volksverhaal: sprookjesdieren, een pact op een kruispunt, een trein richting de hel. Er staat niets echts op het spel, en precies daarom mag je elkaar het leven zuur maken. Rosenstrasse is geschiedenis. De wetten die de personages hun werk, hun huis en hun veiligheid afnemen, waren echte wetten, en het protest waar het spel naar heet heeft echt plaatsgevonden: in 1943 stonden de vrouwen van Berlijn op straat en eisten ze hun mannen terug. Bremen heeft een leeftijdsadvies van 14+ vanwege grof taalgebruik en volwassen thema's. Rosenstrasse gaat over antisemitisme, vervolging en genocide en is een spel voor volwassenen.

De motor. Bremen draait op Liar's Dice, een klassiek blufspel met dobbelstenen. Iedereen gooit in het geheim, je biedt op wat er onder alle bekers samen ligt, en vroeg of laat noemt iemand een ander een leugenaar. Wie ernaast zit, levert een dobbelsteen in en moet een herinnering uit het verleden van de band vertellen. Rosenstrasse heeft geen dobbelstenen en geen cijfers. De begeleider trekt voor één personage een kaart uit het Rosenstrasse-deck: een korte scène, een bericht, een klop op de deur, en daarna een vraag over wat dat personage denkt, voelt of doet. Jij antwoordt, en het decennium schuift verder.

Wie het leidt. Bremen heeft geen spelleider en vraagt precies vier spelers. Niet drie, niet vijf. Rosenstrasse vraagt één begeleider en twee tot vier spelers. De begeleider werkt vanuit de Director's Guide en hoeft geen historicus of ervaren spelleider te zijn, maar iemand moet het boek wel vooraf lezen en bereid zijn de groep door moeilijke scènes te loodsen.

Elkaar. Bremen is een van de weinige verhalende spellen die de spelers tegen elkaar opzet. Je noemt je vrienden leugenaars, je vertelt herinneringen waarin de schuld bij een bandgenoot belandt, en de winnaar van de ronde heeft het laatste woord. In Rosenstrasse speelt niemand tegen iemand. Elke speler heeft twee personages, een man en een vrouw, en alle druk komt van buiten: van het huisvestingsbureau, van het werk, van de straat.

De prijs. In Bremen kun je tellen wat je nog hebt. Je dobbelstenen zijn je leven. Is de laatste weg, dan haalt de Duivel je personage, en hoewel het boek je manieren geeft om terug te komen, kan het zijn dat je een deel van het spel toekijkt. In Rosenstrasse is de prijs verborgen. Telkens als een mannelijk personage de aandacht van het Reich trekt, krijgt hij een risicofiche, en niemand weet wat die fiches betekenen tot de epiloog. Het spel vertelt je nooit welke keuze de veilige was.

Voor en na. Bremen begint met een gewoon oefenrondje Liar's Dice en eindigt als de dobbelstenen op zijn. Reken op twee tot drie uur, met een vlotte groep korter. Rosenstrasse begint met een workshop waarin de groep afspreekt waar iedereen zich prettig bij voelt, duurt twee tot vijf uur en sluit af met een nagesprek. Trek er de hele avond voor uit.

Hoe het aan tafel voelt

Een avond met Last Train to Bremen: de bekers staan op tafel en de Kat biedt vijf vieren. De Hond gelooft er geen woord van en noemt haar een leugenaar. De bekers gaan omhoog. Vijf vieren, precies. De Hond schuift een dobbelsteen naar het midden en leest een opdracht van zijn personagekaart: een herinnering, een optreden, een nacht die uit de hand liep. Hij vertelt, en hij zorgt ervoor dat de Kat er middenin staat. Dan krijgt de Kat het laatste woord, en haar versie is nogal anders. Iedereen lacht. Iedereen heeft ook gezien dat het Muildier nog maar één dobbelsteen heeft.

Een avond met Rosenstrasse: de begeleider draait een kaart om en leest hem voor aan één speler. Het is iets kleins, een collega die niet meer groet. Wat doet jouw personage de volgende ochtend? De speler denkt na en antwoordt zacht. Even later schuift er een risicofiche over tafel naar een van de echtgenoten, en niemand zegt waar het voor is. Uren later zitten de mannen vast in een gebouw aan de Rosenstrasse en staan de vrouwen buiten in de kou. Als de laatste kaart is voorgelezen, blijft het een tijdje stil. Dan beginnen mensen te praten, en ze houden niet meer op.

Wat je echt moet kopen

Van elk één doos, en verder niets.

De boxed set van Last Train to Bremen bevat een regelboek van 62 pagina's met een uitleg van Liar's Dice, dertien dobbelstenen en vier personagekaarten. Zorg voor vier mensen en iets om je dobbelstenen onder te verbergen. Houd er rekening mee dat het een kleine doos is voor zijn prijs: je betaalt voor een prachtig gemaakt object en voor een spel dat je bijna elke vier mensen kunt voorzetten. En vier is ook echt vier.

De Rosenstrasse Deluxe Boxed Set bevat een Director's Guide van 228 pagina's, acht personagekaarten, het Rosenstrasse-deck van 94 kaarten, twintig risicofiches, vier sterren van stof in fluwelen zakjes en twintig ansichtkaarten. Voeg potloden en een rustige kamer toe. Hij kost ongeveer vijftien euro meer dan Bremen en vraagt meer voorbereiding: geef de begeleider de Director's Guide een week van tevoren mee. Het verhaal zelf ligt vast, dus de meeste groepen spelen het één keer. De begeleider kan het daarentegen keer op keer leiden voor nieuwe tafels.

Beide spellen zijn Engelstalig.

Kies Last Train to Bremen als ... / Kies Rosenstrasse als ...

Kies Last Train to Bremen als je groep graag bluft en goed tegen zijn verlies kan. Kies het als je bordspelers wilt laten kennismaken met rollenspellen, want de dobbelstenen geven iedereen houvast voordat er iets verzonnen hoeft te worden. Kies het als je met precies vier mensen bent en niemand wil voorbereiden of leiden. Kies het voor zwarte humor, oud zeer en een tragedie waar je om kunt lachen. En kies het als je een spel wilt dat vaker dan één keer uit de kast komt, met een andere groep en andere leugens.

Kies Rosenstrasse als je wilt dat een rollenspel ergens over gaat. Kies het als je groep van personagedrama houdt en bereid is om ongemak te verdragen en er na afloop over te praten. Kies het als een van jullie graag voorbereidt en de anderen zorgvuldig wil begeleiden. Kies het voor mensen die nooit een dobbelsteen zouden gooien maar graag een avond besteden aan een serieus gesprek: een leesclub, een klas, een gezin met volwassen kinderen. En kies het als je een stuk geschiedenis mee de kamer uit wilt nemen.

Kies alleen niet tussen deze twee voor dezelfde avond. Bremen is een spel voor na het eten op vrijdag. Rosenstrasse verdient een avond voor zichzelf.

Waar begin je bij Netherbook

Last Train to Bremen (Boxed Set) is het hele spel in één doos, en onze beginnersgids voor Last Train to Bremen neemt je mee door een eerste avond. Je vindt het spel in de collecties Comedy & Satire en Mythic & Folklore.

De Rosenstrasse Deluxe Boxed Set is net zo compleet. Lees de beginnersgids voor Rosenstrasse voordat je een avond prikt, en wil je het echte verhaal achter het spel kennen, dan zet ons essay Waar het protest en de speeltafel samenkomen het naast de week in 1943 waar het naar heet. Het spel staat in de collectie Historisch.

Spreekt de vorm van één avond je aan, maar zoek je een derde sfeer? Alice is Missing is een stille zoektocht die je via tekstberichten speelt, en Dread ruilt de dobbelstenen in voor een Jenga-toren en de humor voor horror.